Ελιά
Βοτανική ταξινόμηση
• Οικογένεια: Oleaceae
• Γένος: Olea
• Είδος: europea
Βοτανικοί χαρακτήρες
Δένδρο:υποτροπικό φυτό , αειθαλές, με ύψος που μπορεί να φθάσει στα 15 – 20m.
Φύλλα: απλά, λειόχειλα, λογχοειδή, αντίθετα, παχειά, δερµατώδη και με µικρό μίσχο και παραµένουν 2 με 3 επάνω στο δέντρο.
Οφθαλμοί: ξυλοφόροι και μικτοί ανθοφόροι είναι µικροί και δύσκολα µπορούν να διακριθούν.
Τρόπος και Περίοδος Καρποφορίας
• Καρποφορεί από μικτούς ανθοφόρους οφθαλμούς σε σε ξύλο παρελθόντος έτους.
• Η παραγωγή αρχίζει στα 5-8 έτη, είναι πλήρης στα 20, διαρκεί 35-150, με έντονη παρενιαυτοφορία.
Αναλαμβάνουμε τη φροντίδα των Καρποφόρων Δένδρων σας εντος της Αττικης!
Πολλαπλασιασμός
Η ελιά πολλαπλασιάζεται:
Α) εγγενώς
• με σπόρο → σπορόφυτα (υποκείμενα) → εμβολιασμός με την επιθυμητή ποικιλία
Μειονεκτήματα:
• Βραδεία ανάπτυξη των δενδρυλλίων
• Μη οµοιόµορφη εξέλιξη τους από άποψη ζωηρότητας βλάστησης (διαφορετική γενετική σύσταση των σποροφύτων)
Β) αγενώς
1. με έρριζες παραφυάδες
2. με σφαιροβλάστες
Μειονεκτήµατα: στα 1) και 2)
• καθυστερηµένη είσοδος των δενδρυλλίων στην καρποφορία λόγω νεανικότητας
• δυσκολία εξεύρεσης πολλαπλασιαστικού υλικού και
• δηµιουργία πληγών στα δέντρα
3. με ξυλοποιημένα άφυλλα μοσχεύματα
4. με φυλλοφόρα μοσχεύματα (κύρια μέθοδος στα σύγχρονα φυτώρια με εγκατάσταση υδρονέφωσης)
5. με την τεχνική in vitro
6. Εμβολιασμός (συνήθως υπόφλοιος ή πλακίτης)
Ποικιλίες
Α. Μικρόκαρπες (για παραγωγή ελαιολάδου)
Κορωνέϊκη
• Συνώνυµα: Βάτσικη, Λαδολιά, Ψιλολιά κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Μεσσηνία, Λακωνία, Χανιά κ.α. και είναι ανθεκτική σε ξηροθερµικές συνθήκες
• Δέντρο: 5-7 µέτρα
• Πυρήνας Κυλινδροκωνικός, οξεία ακίδα, 7 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: Κυλινδροκωνικός, θηλή μικρή, περιεκτικότητα σε λάδι 27%, σχέση Σάρκας:Πυρήνα (Σ/Π) 6,6 : 1
Χρήση: Για λάδι εκλεκτής ποιότητας
Κουτσουρελιά
• Συνώνυµα: Πατρινή κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Κορινθία, Αχαία, Λακωνία κ.α. και είναι απαιτητική σε εδαφική υγρασία
• Δέντρο: 5-7 µέτρα
• Πυρήνας: Αµφικωνικός µε 7 -8 γλυφές
• Καρπός: Κυλινδροκωνικός µε ραφή, θηλή μικρή, περιεκτικότητα σε λάδι 25%, Σ/Π 5:1
Χρήση: Για λάδι µέτριας ποιότητας
Λιανολιά Κερκύρας
• Συνώνυµα:Λαδολιά, Νερολιά κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Κέρκυρα, Ζάκυνθο κ.α. και είναι απαιτητική σε υγρασία
• Δέντρο: 12-14 µέτρα
• Πυρήνας: Κυλινδροκωνικός, 10 γλυφές
• Καρπός: Κυλινδροκωνικός, µε ελαφριά κύρτωση στη μια πλευρά, θηλή μικρή, περιεκτικότητα σε λάδι 19%, Σ/Π 7,5 : 1
Χρήση: Για λάδι καλής ποιότητας
Μαστοειδής
• Συνώνυµα: Τσουνάτη, Ματσολιά κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Λακωνία, Μεσσηνία, Αρκαδία, Κρήτη κ.α. και είναι ανεκτική στο ψύχος
• Δέντρο: 6-8 µέτρα
• Πυρήνας: σχήμα ωοειδές – κυλινδροκωνικό µε ακίδα και 10 γλυφές
• Καρπός: σχήμα ωοειδές με θηλή, περιεκτικότητα σε λάδι 20%, Σ/Π 6:1
Χρήση: Για λάδι εκλεκτής ποιότητας
Άλλες μικρόκαρπες ποικιλίες είναι:
• Θιακή → για λάδι καλής ποιότητας
• Μυρτολιά → για λάδι πολύ καλής ποιότητας
• Μαυρελιά → για λάδι εκλεκτής ποιότητας
• Τραγολιά → για λάδι μέτριας ποιότητας
• Ασπρολιά ή Λευκόκαρπος → για καλλωπιστική και δευτερευόντως για λάδι κατώτερης ποιότητας
• Χρυσολιά → για καλλωπιστική
Β. Μεσόκαρπες (διπλής χρήσεως) (για παραγωγή ελαιολάδου και για επιτραπέζια χρήση)
Αγουρομανακολιά
• Συνώνυµα: Αγουροµάνακο
• Καλλιεργείται σε: Κορινθία, Αργολίδα, Αρκαδία και είναι ανεκτική στο ψύχος και όψιµης ωρίµανσης
• Δέντρο: 5 -7 µέτρα
• Πυρήνας: Κυλινδροκωνικός µε ελαφρά κυρτωµένη πλευρά, 8 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: Ωοειδής, Σ/Π 6:1, όχι θηλή, περιεκτικότητα σε λάδι 30%
• Χρήση: Για λάδι εκλεκτής ποιότητας κυρίως
Αδραμυττινή
• Συνώνυµα: Αϊβαλιώτικη, Μυτιληνιά,Φραγκολιά κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Λέσβο (20% των ελαιώνων) και είναι ανεκτική στο ψύχος
• Δέντρο: 6 -8 µέτρα
• Πυρήνας: Παρόμοιος με καρπό, µε ακίδα στην κορυφή, µε 10 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: Υποστρόγγυλος, ελαφρά ωοειδής, Σ/Π 5,5:1, περιεκτικότητα σε λάδι 23%
• Χρήση: Για λάδι καλής ποιότητας κυρίως
Θρουμπολιά
• Συνώνυµα: Θασίτικη, Ξανθολιά, Ασκούδα κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Σάµο, Αττική, Εύβοια, Θάσο κ.α. και είναι απαιτητική σε υγρασία και γόνιµο έδαφος
• Δέντρο: 5 -10 µέτρα, ορθόκλαδο
• Πυρήνας: Παρόμοιος με καρπό, µε ελαφρά κύρτωση, µε ακίδα, µε 9 γλυφές
• Καρπός: Κυλινδροκωνικός, Σ/Π 5,2:1, με θηλή, περιεκτικότητα σε λάδι 28%
• Χρήση: Για λάδι καλής ποιότητας και για ελιές ‘θρούµπες’
• Ο καρπός πάνω στο δέντρο χάνει μέρος της υγρασίας του και απαλλάσσεται πλήρως από ελευρωπαίνη
Μεγαρείτικη
• Συνώνυµα: Περαχωρίτικη κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Αττική, Βοιωτία, Κορινθία,Αχαία κ.α. και είναι ανεκτική στο ψύχος
• Δέντρο: 5-8 µέτρα
• Πυρήνας: Ροπαλοειδής, λεπτός προς τη βάση του, µε κύρτωση στη μια πλευρά, µε 10 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: Κυλινδροκωνικός, µε κύρτωση στη μια πλευρά, με θηλή, περιεκτικότητα σε λάδι 21%, Σ/Π 9:1
• Χρήση: Για λάδι καλής ποιότητας κυρίως, για ελιές τσακιστές και για παραγωγή κονσερβών
Βαλανολιά
• Συνώνυµα: Μυτηλινιά, Κολοβή
• Καλλιεργείται σε: Λέσβο, Χίο
• Δέντρο: 6-8 µέτρα
• Πυρήνας: Παρόμοιος µε καρπό, µε 9 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: σαν βελανίδι, με θηλή, Σ/Π 4,9:1, περιεκτικότητα σε λάδι 25%
• Χρήση: Για λάδι εκλεκτής ποιότητας κυρίως
• Θεωρείται μία από τις καλίτερες ποικιλίες
Άλλες μεσόκαρπες ποικιλίες είναι:
• Πικρολιά → για λάδι μέτριας ποιότητας
• Δαφνελιά → για λάδι καλής ποιότητας
• Καλοκαιρίδα → για λάδι μέτριας ποιότητας
Γ. Αδρόκαρπες ή Μεγαλόκαρπες
(για επιτραπέζια χρήση)
Αμυγδαλολιά
• Συνώνυµα: Στραβοµύτα, Κουρομύτα κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Αττική, Φωκίδα
• Δέντρο: Μικρό ύψος, σφαιρική κόµη
• Πυρήνας: Παρόµοιος µε καρπό, µε 7 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: Επιµήκης, κυρτωµένη η μια πλευρά, θηλή προς µια πλευρά, 8,4 γραµ., Σ/Π 10,5:1, περιεκτικότητα σε λάδι 22%
• Χρήση: Για παρασκευή πράσινων κονσερβών και για λάδι
Βασιλικάδα
• Συνώνυµα: Βασιλική, Κολοκυθιάτικη κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Κέρκυρα, Εύβοια, Χαλκιδική και είναι απαιτητική σε έδαφος και υγρασία
• Δέντρο: 5-8 µέτρα
• Πυρήνας: Κυλινδρικός, πιο λεπτός στην κορυφή, µε ακίδα, µε 9 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: ωοειδής, 6 γραµ., Σ/Π 7,6:1, περιεκτικότητα σε λάδι 16%
• Χρήση: Κυρίως για παραγωγή πράσινων και μαύρων επιτραπέζιων ελιών καλής ποιότητας
Γα̈ιδουρελιά
• Συνώνυµα: Αδρόκαρπος, Δαµασκηνάτη κ.α.
• Καλλιεργείται σε: σε όλες τις ελαιοκομικές περιοχές σποραδικά Δέντρο: 5-6 µέτρα
• Πυρήνας: Παρόµοιος µε καρπό, µε ακίδα, µε 10 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: Επιµήκης, κυρτωµένη η μια πλευρά, 10,5 γραµ., σαν δαµάσκηνο, Σ/Π 9,7:1, περιεκτικότητα σε λάδι 17%
• Χρήση: Για παρασκευή πράσινων και ηµιώριµων κονσερβών µέτριας ποιότητας
• Είναι μικρής οικονομικής σημασίας
Καρυδολιά
• Συνώνυµα: Κολυµπάδα, Χαλκιδικής κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Χαλκιδική, Φθοιώτιδα, Φωκίδα και είναι ανεκτική στο ψύχος
• Δέντρο: 5-8 µέτρα
• Πυρήνας: Κυλινδροκωνικός, κυρτωµένη η μια πλευρά, µε ακίδα στην κορυφή, µε 10 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: Κυλινδροκωνικός, με θηλή, µε δύο ράχες αντίθετες, 5.8 γραµ., Σ/Π 6,6:1, περιεκτικότητα σε λάδι 14%
• Χρήση: Για παρασκευή πράσινων και μαύρων κονσερβών καλής ποιότητας
Καλαμών
• Συνώνυµα: Αετονυχολιά, Κορακολιά, κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Μεσσηνία, Λακωνία, Αιτωλοακαρνανία κ.α. και ευδοκιμεί σε περιοχές μεγάλων βροχοπτώσεων και υψηλής ατμοσφαιρικής υγρασίας
• Δέντρο: 7-10 µέτρα
• Πυρήνας: Παρόµοιος µε καρπό, µε 10 αβαθείς γλυφές
• Καρπός: Μονόπλευρο µε κύρτωση, 5,6 γραµ., Σ/Π 8,3:1 περιεκτικότητα σε λάδι 17% εκλεκτής ποιότητας
• Χρήση: Για παρασκευή μαύρων κονσερβών τύπου ‘χαρακτές ξυδάτες’, εκλεκτής ποιότητας
• Ανθεκτική στο βερτισίλλιο
Κονσερβολιά
• Συνώνυµα: Αµφίσσης, Άρτας, Αγρινίου κ.α.
• Καλλιεργείται σε: Αιτωλοακαρνανία, Φθιώτιδα κ.α. και είναι ανεκτική στο ψύχος
• Δέντρο: 6 -10 µέτρα
• Πυρήνας: Κυλινδρικός µε ακίδα, µε 7 βαθειές γλυφές
• Καρπός: Σφαιρικός – ωοειδής, 5,7 γραµ., Σ/Π 10,1:1, περιεκτικότητα σε λάδι 16% εκλεκτής ποιότητας
• Χρήση: Για παρασκευή πράσινων και μαύρων κονσερβών εκλεκτής ποιότητας
• Πολύ ευαίσθητη στο βερτισίλλιο
Άλλες μεγαλόκαρπες ποικιλίες είναι:
• Καρολιά → Για παρασκευή κονσερβών
• Κοθρέικη → Για παρασκευή μαύρων κονσερβών και παραγωγή λαδιού καλής ποιότητας
• Κολυμπάδα → Για παρασκευή πράσινων κονσερβών μέτριας ποιότητας
• Στρογγυλολιά → Για παρασκευή πράσινων κονσερβών
Κλίμα και Έδαφος
Κλίμα:
• Ευδοκιμεί στη ζεστή εύκρατη και την υποτροπική ζώνη
• Κοντά στον Ισημερινό η ελιά αναπτύσσεται μόνο βλαστικά λόγω μη κάλυψης των αναγκών σε ψύχος (→ εαρινοποίηση ή διακοπή ληθάργου των αφθαλμών)
Θερμοκρασία
• Αναπτύσσεται εμπορικά σε περοχές με μέση ετήσια θερμοκρασία 15 – 20οC
• Η μέγιστη θα μπορεί να φθάσει 40οC χωρίς ζημιές
Έδαφος:
• H ελιά αναπτύσσεται ικανοποιητικά σε ευρεία ποικιλία εδαφών από βαθιά γόνιμα ως αβαθή, άγονα, ξηρά
• Να αποφεύγονται τα κακώς αποστραγγιζόμενα ή πολύ αλκαλικά εδάφη
• Αναπτύσσεται πολύ καλά σε εδάφη σχετικά πλούσια σε Ca και B
• Καλά είναι τα αµµοαργιλώδη εδάφη, που δεν είναι ούτε πολύ βαριά ούτε πολύ ελαφρά και με pH < 8,5 για την µη παρουσίαση αδύναµης βλάστησης
Εποχή και Αποστάσεις Φύτευσης
Φύτευση δενδρυλλίων με μπάλλα χώματος, από Νοέμβρη μέχρι τέλη Φεβρουαρίου σε μη παγετόπληκτες περιοχές και μέχρι αργότερα την άνοιξη στις παγετόπληκτες.
Γενικά, δύο είναι οι κύριοι τρόποι φύτευσης:
1. Αραιή φύτευση ή παραδοσιακή, όπου οι αποστάσεις φύτευσης είναι 7×7m, 6×8 m, 8×8 m, 10×10 m (λιγότερα από 20 δέντρα/στρέμμα) και έχει ως αποτέλεσμα την μικρή παραγωγή στην αρχή και ικανοποιητική μετά την ενηλικίωσή της δηλαδή μετά 10 – 15 χρόνια
2. Πυκνή φύτευση ή εντατική / υπερεντατική, όπου τα δένδρα φυτεύονται πυκνά 5×6 m, 6×6 m, 4×2 m (περίπου 270-300 δένδρα/στρέμμα) το οποίο αυξάνει την παραγωγή κατά τα πρώτα χρόνια αλλά αργότερα λόγω των αλληλοσκιάσεων προκύπτει σημαντική μείωση και συνιστάται αραίωση των ενδιάμεσων δέντρων
Άρδευση
• Το πότισμα συνιστάται ιδιαίτερα σε επιτραπέζιες ποικιλίες ελιάς όπου επιδιώκεται μεγάλο μέγεθος καρπού
• Είναι απαραίτητο για μέγιστη απόδοση σε εντατικές εκμεταλλεύσεις με πυκνή φύτευση δένδρων
• Η λίπανση και το κλάδεμα αποδίδουν καλύτερα όταν συνδυάζονται με άρδευση
• Αρκετοί ελαιώνες γύρω από την Μεσόγειο δεν αρδεύονται
• Σε εκείνους όπου εφαρμόζεται άρδευση, εφαρμόζεται μία ποικιλία μεθόδων όπως κατάκλιση, αυλάκια, μικρο-εκτοξευτήρες, στάγδην άρδευση και τα τελευταία χρόνια υπο-επιφανειακή στάγδην άρδευση
Το πότισμα στην ελιά αποδίδει και θα πρέπει να γίνεται στις περιπτώσεις όπου:
• Οι βροχοπτώσεις είναι ανεπαρκείς
• Οι βροχοπτώσεις δε καλύπτουν τις κρίσιμες περιόδους της άνοιξης και του καλοκαιριού
• Το έδαφος είναι αμμώδες ή χαλικώδες με μικρή ικανότητα συγκράτησης του νερού
Λίπανση
• Η ελιά δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία (αναπτύσσεται και καρποφορεί σε άγονα εδάφη)
• Αντιδρά όμως θετικά στη λίπανση
• Ν/ούχος λίπανση (με απαραίτητη εδαφική υγρασία) έχει πολύ θετική αντίδραση
• Ρ/ούχος λίπανση έχει σπάνια θετική αντίδραση
• Κ/ούχος λίπανση διορθώνει τα συμπτώματα έλλειψης Κ (αν δεν συνδέονται με υπερβολική ξηρασία)
• Η απαιτούμενη λίπανση ποικίλλει από περιοχή σε περιοχή ή από ελαιώνα σε ελαιώνα
Βόριο
Είναι το σημαντικότερο ιχνοστοιχείο
• Σε ελαφρά έλλειψη (<14 -15 ppm στα φύλλα) → ο καρπός πέφτει άγουρος και καθόλου ανθοφόροι οφθαλμοί
• Σε σοβαρή έλλειψη (<7-13 ppm στα φύλλα) προκύπτει το φαινόμενο της «Σκούπα της μάγισσας»
• Εφαρμογή: διαφυλικά στη νέα βλάστηση και στην ανθοφορία, ή αρχές άνοιξης ως σκόνη γύρω από τα δέντρα
Κλάδεμα
Εποχή κλαδέματος
• Μετά τη συγκομιδή των καρπών και πριν την έκπτυξη της νέας βλάστησης
• Ελαιόδεντρα προσβεβλημένα από το βακτήριο της φυματίωσης κλαδεύονται το καλοκαίρι
• Ελαιόδεντρα παγετόπληκτα κλαδεύονται Ιούνιο – Ιούλιο
Αποσκοπεί σε:
1. Δημιουργία ισχυρού κορμού και σκελετού κόμης
2. Ποσοτική και ποιοτική παραγωγή
3. Προτροπή παραγωγής νέου καρποφόρου ξύλου
4. Διευκόλυνση συγκομιδής και καλλιεργητικών εργασιών
5. Μείωση παρενιαυτοφορίας
6. Παράταση παραγωγικής ζωής του ελαιώνα
Είδη κλαδέματος
• Κλάδεμα μόρφωσης
• Κλάδεμα καρποφορίας
• Κλάδεμα ανανέωσης
• Κλάδεμα αναγέννησης
Κλάδεμα διαμόρφωσης:
Υπάρχουν πολλά σχήματα μόρφωσης ελαιοδέντρων:
• Κυπελλοειδές, δύο βραχιόνων, κηροπήγιο, δύο κορμών, μονοκωνικό, πολυκωνικό, παλμέττα, ελεύθερος θάμνος
Τα επικρατέστερα σχήματα είναι:
• Κυπελλοειδές
• Μονοκωνικό
Κλάδεμα καρποφορίας:
• Συνιστάται ελαφρό κλάδεμα
• Αυστηρό κλάδεμα ενδείκνυται σε αραιά χρονικά διαστήματα μόνο στις ποικιλίες εκείνες που αποκτούν μεγάλο μέγεθος που κάνει δύσκολη τη συγκομιδή
Κλάδεμα ανανεώσεως
• Αυστηρό κλάδεμα
• Εφαρμόζεται σε παραμελημένους ελαιώνες που έχουν δεχθεί πολύ ελαφρό ή καθόλου κλάδεμα για αρκετά χρόνια
Κλάδεμα αναγεννήσεως
• Πιο αυστηρό από κλάδεμα ανανεώσεως
• Εφαρμόζεται σε γερασμένα δέντρα με καρατόμηση βραχιόνων και πλήρης ανανέωση του σκελετού της κόμης
Συγκομιδή
Μέθοδοι συγκομιδής
1. Με τα χέρια από το έδαφος
2. Με άρμεγμα
3. Με ραβδισμό
4. Με πλαστικά δίχτυα
5. Με μηχανικά μέσα
Α) Ελαιοποιήσιμες ποικιλίες
• Συγκομίζονται όταν οι καρποί αποκτήσουν μαύρο χρώμα για μέγιστη ελαιοπεριεκτικότητα
• Το πιο αρωματικό λάδι παράγεται στις αρχές της ωρίμανσης των καρπών
Β) Επιτραπέζιες ποικιλίες
Για πράσινες κονσέρβες
• Συγκομίζονται πριν ακόμα γαλατώσει ο καρπός
Για μαύρες κονσέρβες
• Συγκομίζονται όταν μαυρίσει ο καρπός και βρίσκεται σε πλήρη σπαργή
• Όταν οι καρποί παραμένουν για μεγάλη περίοδο πάνω στα δέντρα υπάρχει αρνητική επίδραση επί της ανθοφορίας και καρποφορίας της επόμενης χρονιάς